محمد بن زكريا الرازي

56

كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )

كمى سركه صاف‌شده خوب با دو برابر گلاب با هم مخلوط نموده و يك وقيه برگ گل سرخ خشك و نيم وقيه گل انار يا دو وقيه پوست انار را در آنها ( سركه و گلاب ) بخيسانند و پس از سه روز آن را جوشانيده و صاف كنند و دو برابر سركه‌اى كه روز اول در آن ريخته بودند و يك ثلث شكر طبرزد « 1 » در آن بريزند و آن را بپزند تا عمل بيايد و سپس استعمال نمايند . همچنين دستور ( نسخه ) زير نافع است : گل سرخ و طباشير از هريك ده درهم ، صندل سفيد سه درهم ،

--> بقيه حاشيه از صفحه قبل » اما در اين مبحث مخصوصا كه اشاره به سكنجبين شكرىشده ، معلوم مىشود كه با شكر هم ساخته مىشده بمانند سكنجبين‌هاى امروزى . سكنجبين نقش معتبرى در طب قديم از حيث خواص و منافعى كه براى آن قائل بودند ايفاء نموده است و عموم اطباء رساله يا رسالات چندى در باب اين ماده از خود بيادگار گذارده‌اند . رازى را رساله‌ايست بنام « كتاب السكنجبين » يا « فى منافع السكنجبين » كه آن را جهت ابو سعيد نامى تاليف كرده است . رساله مزبور درباره منافع و خواص سكنجبين و مورد استعمال و تجويز آن در امراض و اثرش در اعضاء مىباشد . نسخه خطى اين كتاب را در كتابخانه ملى ملك ( قريب صد سطر بقطع رحلى بزرگ ) و كتابخانه مرحوم علامه فقيد ميرزا طاهر تنكابنى ديده‌ام . ( 1 ) - طبرزد - اصل آن فارسى است و مركب از تبروزد مىباشد . و آن قند سفيد سخت است ( گلقند يا شكر سخت سفيد ) كه بايد با جسم تيزى آن را شكست . طبرزد و طبرزل و طبرزن هر سه اسم شكر معقود است كه به فارسى نبات نامند ( صفحهء 959 مخزن الادويه چاپ هند 1260 هجرى قمرى ) .